Forsķša Lķtiš letur Mišstęrš leturs Stórt letur
Senda tölvupóst
Netfang
Magnśs Žór Hafsteinsson
5. jślķ 2012 17:30

Sjötķu įr frį miklum harmleik

Nś ķ kvöld, žann 5. jślķ 2012 eru nįkvęmlega 70 įr lišin sķšan 250 manns, karlar, konur og börn, fórust śti fyrir Vestfjöršum (sumar heimildir fullyrša aš enn fleiri hafi lįtist).

 

Skipalest į leiš frį Rśsslandi til Hvalfjaršar villtist af leiš og sigldi inn ķ tundurduflabelti Breta śt af Ašalvķk į Vestfjöršum aš kvöldi 5. jślķ 1942. Žetta er mesta sjóslys sem oršiš hefur hér viš land. Samt voru engar opinberar upplżsingar veittar um žennan mikla harmleik. Ķslenskir fjölmišlar greindu ekki frį atburšinum. 

 

Žvķ mišur er minningu žessa skelfilega atburšar ekki sżndur mikill sómi hér į landi. Žó fórust žarna mun fleiri manneskjur en samanlagšur fjöldi Ķslendinga ķ öllu strķšinu, svo dęmi sé tekiš. Rśssar hafa žó reist minnismerki um hann ķ Nešstakaupstaš į Ķsafirši og ķ kvöld ętla breskir afkomendur eins žeirra sem fórust aš fara śt į slysstašinn į lķtilli skśtu frį Bolungarvķk og minnast žess sem geršist. Sjį frétt meš žvķ aš smella hér.

 

Fyrr ķ vor birti ég fyrstu ljósmyndir sem nįšst hafa af skipakirkjugaršinum eftir žetta slys į hafsbotni śt af Vestfjöršum. Žęr mį skoša hérna.

 

Hér fyrir nešan er kafli śr bók minni Daušinn ķ Dumbshafi (bls. 382-388) žar sem žessum vofveiflega atburši er lżst. Millifyrirsagnir eru settar inn hér, en žęr eru ekki ķ bókinni. Nešst eru svo heimildatilvitnanir og annaš ķ aftanmįlsgreinum bókarinnar. Skipalestin hafši kennistafina QP13 og hśn var aš koma frį Noršvestur-Rśsslandi:

 

 

Sķšdegis žann 4. jślķ, daginn sem loftįrįsir į PQ17 hófust fyrir alvöru, var QP13 stödd um 150 sjómķlur noršaustur af Langanesi. Skipun hafši borist frį breska flotamįlarįšuneytinu um aš žegar žangaš kęmi ętti skipalestin aš skipta sér. Sextįn skip įttu aš sigla sušur meš Austfjöršum og halda rakleišis til skipalęgis Breta ķ Loch Ewe ķ Noršurvestur-Skotlandi. Hins vegar įttu hin nķtjįn, sem eftir voru, aš fara vestur meš Noršurlandi, sušur meš Vestfjöršum og til Hvalfjaršar. Flest skipanna, sem fóru til Ķslands, voru bandarķsk og į leiš til heimalandsins. Hin, sem fóru til Skotlands, voru hins vegar flest ķ eigu Breta.

 

Skipalęgiš ķ Hvalfirši var sś vin sem įhafnir skipanna ķ QP13 voru į leiš til. Menn töldu sig hólpna śr hęttusiglingum til og frį Rśsslandi en reyndin varš önnur žegar skipalestin sigldi inn ķ tundurduflabeltiš viš Vestfirši. Myndin er tekin śr flugvél śt Hvalfjörš og sżnir herskip Breta į skipalęginu fyrir innan Hvammsvķk. Fjęr sjįst flutningaskip į farmskipalegunni undan Ferstiklu. Ķ fjarska er Akrafjall. (Smelliš į mynd til aš sjį stęrri śtgįfu)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Fylgdarskipin skiptust į milli žessa tveggja hópa. Bresku tundurduflaslęšararnir Niger og Hussar, franska korvettan Roselys og vopnušu bresku togararnir Lady Madeleine og St. Elstan fylgdu hópnum sem hélt įfram til Ķslands. Skipalestarstjóri žessa hluta QP13 var John Hiss, skipstjóri um borš ķ bandarķska kaupskipinu American Robin. Foringi verndarskipanna var Antony J. Cubison, skipherra į tundurduflaslęšaranum Niger. Skipiš hafši fariš til Noršvestur-Rśsslands ķ byrjun febrśar 1942. Sem hluti af breska tundurduflaslęšarahópnum žar hafši Niger sinnt żmsum verkefnum ķ Barentshafi, viš strendur Kólaskaga og ķ Hvķtahafi. Nś var skipiš og įhöfn žess loks į heimleiš eftir margra mįnaša strembiš og krefjandi śthald.

 

Slęmt skyggni

Kaupskipunum nķtjįn var stillt upp ķ fimm rašir. Žann 5. jślķ sigldu žau undan vindi ķ slęmu vešri noršur af Ķslandi. Loftvog hafši falliš hratt fyrr um daginn. Nś blésu um įtta vindstig aš noršaustan. Žaš var lįgskżjaš og rigning. Skyggni var ašeins um ein sjómķla. Nś, žegar nįlgast tók land, var slęmt skyggni ekki lengur blessun sem gat fališ skipalestina fyrir augum óvinarins heldur alvarlegt vandamįl. Ekki hafši sést til himintungla til aš taka stašarįkvöršun sķšan 2. jślķ. Žvķ rķkti nokkur óvissa um hvar skipin vęru stödd. Menn uršu aš reiša sig į įętlašan siglingahraša, stefnu og dżptarmęlingar til aš reyna aš meta hvar skipin vęru stödd.

 

Klukkan rśmlega 19:00 ręddust foringi verndarskipanna į Niger og kaupskipalestarstjórinn į American Robin viš žar sem žeir reyndu sameiginlega aš įtta sig į stöšunni. Skipalestin nįlgašist Vestfirši hratt. Žaš fór aš verša įrķšandi aš taka įkvaršanir um hvernig siglingu skyldi hįttaš vestur fyrir Vestfjaršakjįlkann. Cubison, skipherra į Niger, taldi aš QP13 vęri stödd um 21 sjómķlu norš-noršvestur af Horni. Hann lagši til aš skipalestin yrši mjókkuš śr fimm ķ tvęr rašir. Hann vissi aš belti tundurdufla vęri fram undan. Žaš höfšu Bretar lagt milli noršanveršra Vestfjarša og austurstrandar Gręnlands til aš hindra žżsk skip ķ aš komast žessa leiš fram hjį Ķslandi og śt į Atlantshaf til įrįsa į skip Bandamanna. Um tķu sjómķlna breiš renna var frį Straumnesi viš Ašalvķk į haf śt sem var įn tundurdufla. Žar gįtu skip Bandamanna siglt um įn žess aš eiga į hęttu aš sigla į žessar vķtisvélar.

 

Vissi ekki af tundurduflagiršingu

John Hiss skipalestarstjóri hafši ekki heyrt um žessa tundurduflagiršingu enda tilvist hennar og stašsetning algert hernašarleyndarmįl. Žaš hafši heldur ekki veriš upphafleg ętlun aš skipta QP13 austur af Ķslandi. Hiss hafši žvķ ekki fengiš žaš verkefni aš vera skipalestarstjóri įšur en haldiš var af staš frį Rśsslandi. Hefši svo veriš, mį ętla aš hann hefši veriš upplżstur um tilvist tundurduflabeltisins fyrir brottför. Hiss og menn hans hófust žegar handa viš aš gefa fyrirskipanir til kaupskipanna 18 um aš žau ęttu aš skipa sér ķ tvęr rašir fyrir siglinguna fram undan. Um klukkustund sķšar męldi įhöfn Niger dżpiš. Af žeim og öšrum gögnum var sś įlyktun dregin aš skipalestin vęri stödd noršaustur af Straumnesi og žar meš komin vestur fyrir Horn. Siglingarstefnu hennar var breytt ķ 222 grįšur, eša ķ sušvestur, meš įętlaša stefnu utanvert viš Straumnes, viš noršanverša Ašalvķk.

 

Breski tundurduflaslęšarinn Niger sem leiddi skipalestina inn ķ tundurduflabeltiš.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Cubison sigldi nś Niger į undan skipalestinni til aš reyna aš nį landsżn svo žaš mętti įkveša nįnari stašsetningu. Um klukkan 22 töldu menn į stjórnpalli Niger aš žeir sęju hamravegg um eina sjómķlu fram undan. Žeir įlitu aš žetta hlyti aš vera Hornbjarg. Ef skipalestin héldi įfram į žessari stefnu myndu kaupskipin sigla rakleišis upp ķ klettana. Niger sendi merki um aš skipalestin breytti stefnu sinni ķ vestur og žeim fyrirmęlum var hlżtt. Um 40 mķnśtum sķšar bįrust nż boš frį Niger. Žaš sem menn um borš ķ tundurduflaslęšaranum höfšu haldiš aš vęri klettar hafši reynst vera borgarķsjaki. Skipalestin ętti žvķ aš breyta stefnu sinni strax aftur til sušvesturs. Örfįum andartökum sķšar sįst hvar Niger sprakk ķ loft upp. Skipiš var komiš of langt til vesturs. Žaš hafši siglt į tundurdufl.

 

Hvarf ķ eldblossa

Vopnaši togarinn St. Elstan var staddur um 300 metra frį Niger. Įhöfn hans og faržegar af beitiskipinu Edinburgh sįu hvar tundurduflaslęšarinn hvarf ķ eldblossa, reyk og sprengingu. Žaš voru nęstum ósjįlfrįš višbrögš skipstjórnarmanna į nęrstöddum skipum aš sveigja frį žessu litla 815 tonna herskipi sem sökk hratt meš brotinn kjöl og botninn nįnast rifinn undan. Drunur heyršust śr išrum skipsins žegar žaš lagšist į hlišina ķ brennandi olķu į sjónum sem hafši lekiš śr tönkum žess. Skipinu hvolfdi, ķ nokkur augnablik stóš kjölurinn upp śr yfirboršinu og žaš var horfiš. Meš Niger fórust 80 manna įhöfn og 39 sjólišar sem höfšu veriš į Edinburgh. Žeir höfšu haldiš aš žeir vęru loks hólpnir eftir aš skipi žeirra hafši veriš sökkt og žeir lent į hrakhólum ķ Rśsslandi. Nś hlutu žeir vota gröf viš Vestfirši.

 

Žaš rķkti nįnast lamandi žögn eftir aš Niger hvarf. Enginn hafši įtt von į žessu žegar svo stutt sigling var eftir til öruggrar hafnar į Ķslandi. Einungis brennandi olķa sįst ķ öldunum. Tundurduflaslęšarinn Hussar stefndi į stašinn žar sem skipiš hafši sokkiš til aš leita manna og hefja björgunarstörf. En enginn tķmi gafst til aš dvelja viš örlög Niger žvķ aš nś dundu ósköpin yfir. Eitt af öšru sigldu skipin į tundurduflin.

 

Stašsetning tundurduflanna śt af Vestjföršum og sennilegur siglingaferill skipalestarinnar QP13 žar til hśn sigldi inn ķ tundurduflabeltiš. Įętlašur ferill skipalestarinnar er einnig teiknašur inn. (Smelliš į kortiš til aš sjį žaš stęrra).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sprenging kvaš viš undir stafni bandarķska farmskipsins Hybert. Žaš hafši komist klakklaust til Rśsslands meš PQ16 en nś var siglingum žess lokiš. Um borš voru 54 sjómenn og byssulišar auk faržega af bandarķska skipinu Syros sem žżski kafbįturinn U-703 hafši sökkt śr PQ16 žann 26. maķ. Allir žessir menn hófu žegar aš yfirgefa skipiš ķ yfirfullum björgunarbįtum. Rśmum tķu mķnśtum eftir fyrstu sprenginguna varš önnur. Skipiš sökk tępum klukkutķma sķšar. Allir um borš björgušust.[1]

 

Eins og ķ mišri orrustu

Raymond P. Holubowicz var įtjįn įra farmašur um borš ķ Hybert. Hann var ekki ķ įhöfn heldur einn af mönnunum af  Syros, faržegi į heimleiš. Raymond var nęr dauša en lķfi žegar hann bjargašist śr ķsköldum sjónum žegar Syros var grandaš. Nś var skip hans einnig sökkt į leišinni til baka. Hann lżsti sķšustu andartökum skipsins: „Viš vorum skammt undan og sįum įhrifamiklar daušateygjur Hybert. Skipiš virtist fyrst ętla aš sķga nišur meš skutinn į undan en svo breyttist žaš og stefniš fór aš sķga nišur. Um leiš og stafninn fylltist af sjó lyftist skuturinn og brįtt sįum viš makalausa sjón žar sem skipiš stóš beint upp śr sjónum meš yfirbygginguna og nęstum žrjį fjóršu af skrokknum ofan sjįvar. Skyndilega stakkst skipiš hratt nišur og hvarf. Į mešan viš lįgum ķ grennd viš Hybert var mikiš um skothrķš, skip virtust hęfš og djśpsprengjum varpaš. Žaš leit śt fyrir aš viš vęrum ķ mišju mikillar orrustu.“[2]

 

Mikill glundroši rķkti ķ skipalestinni žegar tundurduflin sprungu allt umhverfis skipin. Um tķma héldu menn aš óvinaherskip vęri aš skjóta į skipalestina og aš sjįvarstrókar ķ hafinu stöfušu af fallbyssukślum sem lentu ķ sjónum.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mikil ringulreiš rķkti nś ķ skipalestinni žar sem įhafnir kaupskipanna höfšu enga hugmynd haft um aš skip žeirra hefšu veriš ķ grennd viš tundurskeytabelti. Žrżstingshöggin, žegar tundurdufl sprungu, leiddu gjarnan til kešjuverkunar žar sem kveikibśnašur annarra tundurdufla ķ nįgrenninu virkjašist og žau sprungu. Žannig gat litiš śt fyrir aš óvinaskip vęru aš skjóta į skipalestina meš fallbyssum og sprengingarnar meš tilheyrandi vatnssślum til himins yršu žegar kślurnar féllu ķ sjóinn. Menn vissu ekki hvert žeir ęttu aš stefna til aš komast undan žessum ósżnilega óžekkta óvini žvķ aš sprengingarnar voru allt ķ kringum skipin. Sumir töldu sig sjį slóšir eftir tundurskeyti ķ yfirborši sjįvar. Glundrošinn var alger.

 

Gķfurleg sprenging

Nęsta skip, sem lenti į tundurdufli, var flutningaskipiš Heffron frį Bandarķkjunum. Skipiš hafši siglt meš PQ16. Eins og önnur skip ķ žeirri skipalest hafši žaš sętt loftįrįsum į leišinni austur um haf en einnig į mešan žaš lį til losunar ķ Mśrmansk. Žegar žaš hélt žašan meš skipum śr QP13 voru um borš faržegar af flutningaskipunum Jutland og Cape Corso śr PQ15 og Lowther Castle og Steel Worker śr PQ16. Steel Worker hafši komist į leišarenda meš PQ16 meš farm af skotfęrum og matvęlum. Žegar bśiš var aš afferma skotfęrin ķ Mśrmansk var veriš aš flytja skipiš til žegar žaš sigldi į tundurdufl sem žżskar flugvélar höfšu kastaš ķ sjóinn ķ grennd viš höfnina ķ Mśrmansk. Mannbjörg varš en skipiš sökk. Nś var hluti įhafnarinnar um borš ķ Heffron į leiš til New York meš viškomu į Ķslandi. Heffron lauk ferli sķnum ķ grķšarmikilli sprengingu sem varš rétt framan viš brśna. Tvęr sprengingar fylgdu meš nokkurra mķnśtna millibili. Margir sęršust eša misstu mešvitund en skipiš hélst til allrar mildi lengi į floti. Įhöfnin og faržegar, alls 76 manns, komust į fleka og ķ björgunarbįta viš illan leik žar sem sjólag var erfitt og bįtarnir skemmdir eftir sprengingarnar. Žrišji vélstjóri skipsins fórst.[3]

 

Martröšinni linnti ekki

Žrišja skipiš, sem lenti į tundurdufli, var einnig bandarķskt. Žaš var Massmar, meš heimahöfn ķ New York. Massmar sigldi til Rśsslands meš PQ16. Nś, žegar žaš var į leiš til baka, voru skipbrotsmenn af öšru bandarķsku skipi meš ķ för. Žaš hafši tilheyrt sömu śtgerš og Massmar. Žetta voru skipstjóri og įhöfn Alamar sem hafši sömuleišis siglt ķ PQ16 en flugvélar sökktu žvķ 27. maķ. Allir höfšu bjargast ķ žaš skipti. Nś lifšu žessir menn martröšina į nżtt. Tvęr sprengingar kvįšu viš nęstum samtķmis um borš ķ Massmar. Žrķr björgunarbįtar og tveir flekar voru sjósettir. Einum björgunarbįtnum hvolfdi rétt eftir honum var slakaš į sjóinn. Öšrum hvolfdi meš 60 mönnum um borš žegar skipiš sökk. Žeir lentu allir ķ ķsköldum sjónum. Ašeins einn mašur komst um borš ķ žrišja björgunarbįtinn.[4]

 

Martröšinni og fįtinu linnti ekki žar sem skipstjórar skipanna sigldu skipum sķnum ķ krįkustigum įn žess žó aš vita hvaš ylli žessum sprengingum. Hver og einn reyndi aš bjarga sjįlfum sér. Herskipin, sem fylgdu kaupskipunum, reyndu aš bregšast viš žessum ósköpum meš žvķ aš finna žann ósżnilega óvin sem ylli įrįsunum. Helst datt mönnum ķ hug aš kafbįtar vęru aš verki. Vopnušu togararnir tveir ęddu um ķ leit aš žeim meš hljóšsjįm og vörpušu djśpsprengjum žegar menn töldu sig verša varir viš eitthvaš į tękjunum. Skipin skutu af fallbyssum og vélbyssum į allt sem sżndist grunsamlegt ķ sortanum. Žetta var bardagi viš skugga, og jók einungis į ringulreišina.

 

Algjör glundroši

Nś sprakk enn eitt skipiš frį Bandarķkjunum. Žaš var John Randolph, ašeins fimm mįnaša gamalt frelsisskip frį New York, sem hafši siglt til Sovétrķkjanna meš PQ16. Skipiš brotnaši ķ tvennt viš sprenginguna. Aftari hlutinn sökk en framhlutinn hélst į floti. Fimm menn fórust en 55 komust af.[5]

 

Sovéska Rodina var nęsta flutningaskip sem ólįniš elti uppi žetta sumarkvöld. Skipiš var ķ krappri beygju į bakborša žegar žaš rakst utan ķ tundurdufl sem sprakk viš stjórnboršssķšu žess. Sjórinn ruddist inn ķ skipiš sem lagšist į hlišina og sökk. Bįtar og fólk flutu innan um brakiš. Eiginkonur og börn sovéskra sendifulltrśa ķ Lundśnum höfšu veriš į mešal faržega Rodina. Ašeins 16 björgušust af Rodina en 39 fórust, žar į mešal skipstjórinn.

 

Panamaskipiš Exterminator sigldi einnig į tundurdufl og skemmdist alvarlega. Skipiš hafši veriš eitt žeirra sem sneru aftur śr hafķs og žoku undan Noršurlandi žegar PQ14 sigldi fyrri hluta aprķl mįnašar. Exterminator komst loks til Rśsslands meš PQ16 en var nś į leiš til baka.

 

Žó aš glundrošinn vęri mikill voru upplżsingar um aš tundurduflabelti vęri į žessum slóšum fyrir hendi um borš ķ herskipunum. Menn įttušu sig brįtt į žvķ aš hér vęri ekki um įrįs kafbįta eša herskipa aš ręša heldur hlyti skipalestin aš hafa siglt inn ķ tundurduflabeltiš viš Vestfirši. Brįtt var žvķ hafist handa viš aš koma kaupskipunum frį hęttusvęšinu og bjarga fólki śr sjónum. Žaš var žó erfitt. Skyggniš var mjög slęmt og vont ķ sjóinn. Tundurduflaslęšarinn Hussar leišbeindi nokkrum kaupskipanna inn į Ķsafjaršardjśp og reyndi aš nį nįkvęmri stašsetningu svo aš hęgt vęri aš įtta sig į hvar skipalestin vęri stödd. Bįšir togararnir og franska korvettan Roselys sigldu į milli tundurduflanna og leitušu skipbrotsmanna.

 

„Rśssibanareiš“

Hinn ungi Holubowicz af bandarķska Hybert sat ķ yfirfullum björgunarbįt meš félögum sķnum ķ miklum sjógangi ķ „rśssibanareiš“ žar sem öldurnar „virtust sem fjöll“: „Eftir aš hafa veriš um klukkustund eftir aš skipiš sökk um borš ķ björgunarbįtnum žį lagšist einn af fylgdartogurunum, breskt skip [Lady Madeleine] upp aš bįtnum til aš taka okkur um borš. Um leiš og okkur rak meš sķšu hans upphófst mikiš kapphlaup ķ björgunarbįtnum aš komast um borš ķ togarann. Žeir höfšu sett gróft net nišur meš sķšunni og ķ hvert sinn sem björgunarbįturinn reis į öldunni reyndu žeir sem sįtu nęst aš grķpa ķ žaš og klifra um borš ķ togarann. Tęplega tķu manns hafši tekist žetta žegar sį feitasti af okkur, mašur sem vó minnst 150 kķló, rann til og féll ķ sjóinn į milli björgunarbįtsins og togarans. Ég var rétt į bak viš hann og tókst įsamt nokkrum öšrum aš nį taki į honum og halda honum svo aš hann sykki ekki. Į mešan reyndu ašrir aš halda björgunarbįtnum frį togaranum svo aš hann kremdist ekki į milli. Žį hrópušu žeir į togaranum til okkar aš žeir hefšu oršiš varir viš kafbįt į hljóšsjįnni og yršu aš fara. Togarinn sigldi į brott og hóf aš varpa djśpsprengjum. Okkur tókst aš nį žeim feita aftur um borš til okkar en uppgötvušum žį aš įrunum hafši veriš fleygt fyrir borš žegar menn reyndu aš ryšjast um borš ķ togarann. Žar meš höfšum viš enga möguleika til aš reyna aš halda stefni bįtsins upp ķ öldurnar og okkur rak stjórnlaust um žaš sem virtist óratķmi. Loks fann annaš skip okkur. Žaš var frjįlsa franska korvettan [Roselys] sem hafši fylgt skipalestinni.“[6]

 

 

 

Bretar höfšu lagt geysilegan fjölda af tundurduflum viš Vestfirši. Žetta kom žeim ķ koll aš kvöldi 5. jślķ 1942. Myndbandiš sżnir žegar breskt herskip varpar žessum vķtisvélum ķ hafiš.

 

Einstętt björgunarafrek

Žrįtt fyrir mjög erfišar ašstęšur tókst aš bjarga um 250 manns af žeim rķflega 500 sem voru um borš ķ skipunum sem sukku. Togararnir Lady Madeleine og St. Elstan björgušu rśmlega 60 mönnum. Įhöfn frönsku korvettunnar Roselys, undir stjórn Vaisseu A. Bergeret skipherra, tókst aš bjarga 179 mönnum. Žetta litla herskip dvaldi ķ rśmar sex klukkustundir viš leit og björgunarstörf ķ žungum sjó innan um tundurduflin. Er žetta tvķmęlalaust eitt mesta björgunarafrek sem hefur veriš unniš viš strendur Ķslands.[7]

 

Žvķ mišur reyndist žetta einnig verša mesta sjóslys allra tķma hér viš land. Alls fórust tęplega 250 manns en tölur eru nokkuš į reiki ķ heimildum. Flestir létust žegar Niger sprakk ķ loft upp en einnig fórust rśmlega 40 manns meš Rodina. Af įhöfn bandarķska skipsins Massmar fórust 26. Af skipbrotsmönnum Alamar, sem voru į leiš heim meš Massmar, létu 23 lķfiš žetta mikla örlagakvöld viš Vestfirši. 

           

Ķslenskt skip til leitar

Breska flotastjórnin į Ķslandi frétti mjög fljótt af žessu hrikalega slysi. Beitiskipiš Kent var viš gęslu milli Vestfjarša og hafķsrandarinnar undan Austur Gręnlandi. Skipinu var žegar stefnt til hjįlpar viš aš safna skipum śr QP13 saman og koma žeim til Hvalfjaršar. Vopnušu togararnir śr fylgdarflota QP13, Lady Madeleine og St. Elstan, fengu einnig žetta verkefni įsamt togaranum Helgafelli RE-280 sem var staddur ķ grennd viš slysasvęšiš. Frį Kent barst ósk um aš flugvél yrši send į loft til aš leita aš hugsanlegu óvinaherskipi. Nokkrir ķslenskir sķldarbįtar höfšu veriš į leiš į mišin śt af Noršurlandi en gert hlé į för sinni vegna óvešursins og siglt ķ var inn į Ašalvķk. Einn bįtanna, Vébjörn ĶS, fór śt meš yfirmann bresku ratsjįrstöšvarinnar viš Ašalvķk til aš reyna aš bjarga skipbrotsmönnunum. Žar sem žetta var hęttuför voru nokkrir śr įhöfn bįtsins skildir eftir ķ nótabįtunum inni į lęginu ķ Ašalvķk. Engir fundust į lķfi en Vébjörn kom til baka meš nokkur lķk sem fundust ķ sjónum. Franska korvettan Roselys kom sķšan inn į Ašalvķk og sótti lķkin.

 

Heyršist śr Ašalvķk

Ķbśar viš Ašalvķk heyršu vel sprengingarnar til lands žegar skipalestin sigldi inn ķ tundurduflabeltiš. Žennan dag höfšu fariš fram alžingiskosningar og fólk sat heima viš og fylgdist meš fréttum af talningu atkvęša ķ śtvarpi. Helst trśši fólk aš mikil sjóorrusta ętti sér staš skammt undan landi. Engar opinberar upplżsingar voru žó veittar um žennan mikla harmleik og ķslenskir fjölmišlar greindu ekki frį žessum atburšum. Žaš fór žó ekki fram hjį mörgum Ķslendingum aš voveiflegir atburšir hefšu gerst. Nęstu vikur rak mörg lķk og brak śr skipunum į land vķša į Vestfjöršum.

 

Öll skip śr QP13, sem į enn voru į floti, komust til Hvalfjaršar. Įhöfn tundurduflaslęšarans Hussar nįši aš įkvarša stašsetningu meš vissu, skipunum var safnaš saman og įfram haldiš til įfangastašar. Skipin komu til Reykjavķkur og Hvalfjaršar žann 7. jślķ žegar slįtrun PQ17 stóš sem hęst. Skipbrotsmenn voru fluttir beint til Reykjavķkur.

 

Noršmašurinn Reidar Kolsöe var skipstjóri į Exterminator. Honum og įhöfn hans tókst aš sigla skipinu mikiš skemmdu til Hvalfjaršar žar sem tķu mįnuši tók aš gera viš žaš. Afturhlutinn af John Randolph fannst į reki undan Önundarfirši. Flakiš var dregiš inn į fjöršinn og sķšan til Reykjavķkur. Žar lį žaš ķ fjörunni viš Gelgjutanga žar til eftir strķš.[8]

 

Dalrymple-Hamilton, ęšsti yfirmašur bresku flotastjórnarinnar į Ķslandi, lét framkvęma rannsókn į žessu slysi. Meginnišurstašan af henni var sś aš yfirmenn Niger hefšu gert siglingafręšileg mistök sem hefšu orsakast af slęmu vešri, sem mešal annars hefši komiš ķ veg fyrir aš menn gętu tekiš stašarįkvaršanir ķ žrjį daga įšur en slysiš varš. Einnig var dregin fram sś stašreynd aš Hiss, skipalestarstjóri į American Robin, hefši tekiš viš žvķ hlutverki eftir aš skipalestinni var skipt upp žegar hśn var stödd noršvestur af Ķslandi. Hiss hafši ekki veriš upplżstur um tilhögun varna noršvestur af Ķslandi og žvķ vissi hann ekkert um tilveru tundurduflabeltisins, legu žess og stašsetningu. Dalrymple-Hamilton lagši til aš radķóvita yrši komiš fyrir viš Straumnes ķ öryggisskyni fyrir sjófarendur svo višlķka atburšir endurtękju sig ekki.[9]

 

Žungar byršar Breta

Hrakfarir QP13 voru enn eitt įfalliš sem Bandamenn uršu fyrir vegna siglinga Ķshafsskipalestanna. Žetta mikla slys hvarf nokkuš ķ skuggann af žeim miklu óförum sem hentu PQ17. Vissulega töpušust miklu fęrri kaupskip ķ QP13 en PQ17 og žau voru ekki meš dżrmętan farm innanboršs. Į hinn bóginn fórust fleiri meš QP13 eša um 250 einstaklingar. Manntjón ķ PQ17 varš 153 sjómenn. Žaš sveiš lķka aš kaupskipin, sem fórust meš QP13, voru amerķsk og eitt rśssneskt. Žessi skip ķ eigu bandamanna Breta höfšu siglt undir vernd breska flotans en sjólišar hans hįtignar köllušu hörmungar og dauša yfir skipalestina meš mistökum sķnum. Į sama hįtt mįtti segja aš Bretar bęru alla įbyrš į örlögum PQ17 žar sem žeir įttu aš sjį um vernd hennar. Žeir höfšu oršiš fyrir miklum įlitshnekki ķ augum bandamanna sinna. Byršarnar, sem lögšust į heršar breskra stjórnvalda vegna Ķshafsskipalestanna sumariš 1942, žyngdust žvķ stöšugt.



[1] Moore, A.R. A Careless Word … A Needless Sinking. A history of the staggering losses suffered by the U.S. Merchant Marine, both in ships and personell, during World War II (1988), bls. 133.

[2] Carse, R. A Cold Corner of Hell. The Story of the Murmansk Convoys 1941–45(1969), bls. 131. Holubowicz lżsir einnig ķ sömu bók reynslu sinni žegar Syros var sökkt (bls. 71–77).

[3] Moore, A.R., op. cit. bls. 124–125.

[4] Ibid., bls. 186- 187.

[5] Ibid., bls. 157.

[6] Carse, R., op. cit., bls. 131–132.

[7]Eftir aš hafa skilaš skipbrotsmönnum į land ķ Reykjavķk hélt Roselys til Argentia į Nżfundnalandi. Žar barst Bergeret skipherra opinbert bréf undirritaš af ašmķrįl Atlantshafsflota Bandarķkjanna. Žar sagši aš fimm yfirmenn į bandarķskum kaupskipum, sem bjargaš var af įhöfn Roselys, hefšu gefiš skżrslu til bandarķskra yfirvalda. Allir hefšu lįtiš ķ ljós mikla ašdįun og žakklęti ķ garš įhafnar frönsku korvettunnar sem hefši bjargaš žeim: „Žeir segja allir, įn undantekningar, aš žeir eigi lķf sitt aš žakka frįbęrri sjómennsku ykkar og skilvirkni manna undir žinni stjórn. Žś įtt skiliš hamingjuóskir. Žś og menn undir žinni stjórn hafiš öšlast viršingu og žakklęti Bandarķska Sjóhersins.“ (Ibid., bls. 95.)

[8] Eftir mįnaša legu og brįšabirgšavišgerš ķ Hvalfirši sigldi Reidar Kolsöe sigldi skipi sķnu, Exterminator, til Bandarķkjanna sumariš 1943. Žar var skipiš dęmt ónżtt. Reidar Kolsöe kvęntist ķslenskri konu, Hallveigu Jónsdóttur. Hann sigldi į olķuskipi viš Ķsland žaš sem eftir lifši styrjaldar, geršist ķslenskur rķkisborgari og var skipstjóri į ķslenskum og erlendum skipum eftir strķš. (Frišžór Eydal. Vķgdrekar og vopnagnżr. Hvalfjöršur og hlutur Ķslands ķ orrustunni um Atlantshafiš (1997), bls. 174–175.

[9]Flök skipanna, sem fórust, liggja į 60–70 metra dżpi noršur af Straumnesi. Hafa veriš geršir könnunarleišangrar aš žeim. Sumariš 2005, žegar 60 įr voru lišin frį lokum seinni heimsstyrjaldar, afhjśpaši sendiherra Rśsslands minnisvarša um žetta mikla slys. Stendur hann viš safniš ķ Nešstakaupstaš į Ķsafirši. Fulltrśar breskra og bandarķskra stjórnvalda voru višstaddir afhjśpunina. Helstu heimildir um siglingu og hörmungar QP13 eru fengnar śr Irving, D., op. cit., Carse, R. op. cit., bls. 83–95, Pearce, F. Last Call for HMS Edinburgh. A story of the Russian Convoys (1982), bls. 177–192, Ruegg, B., og Hague A. Convoys to Russia. Allied Convoys and Naval Surface Operations in Arctic Waters 1941–1945. (1992), bls. 41, Kemp, P. Convoy! Drama in Arctic Waters (1993), bls. 94–95, Woodman, R. The Arctic Convoys 1941–1945 (1994) og bók Frišžórs Eydal, Vķgdrekar og vopnagnżr. Hvalfjöršur og hlutur Ķslands ķ orrustunni um Atlantshafiš (1997), bls. 171–179.   

 

<P> </P>


Til baka

Senda į Facebook


SENDA ÞESSA FRÉTT Í TÖLVUPÓSTI

Netföng viðtakenda:


  

Skilaboð

Hvaš er 2+3?

Nafn sendanda:


yfirlit bloggs

 

 

  

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sögugrśsk - sżnishorn.

(smelliš į myndir

til aš sjį greinar):