Forsķša Lķtiš letur Mišstęrš leturs Stórt letur
Senda tölvupóst
Netfang
Magnśs Žór Hafsteinsson
12. aprķl 2012 11:30

60 įr frį miklum harmleik

Eitt sviplegasta sjóslys ķ sögu Noregs

60 įr sķšan fimm norsk seilveišiskip hurfu noršur af Ķslandi

 

Ķ norskri žjóšarsįl eru fyrstu dagar aprķlmįnašar įriš 1952, markašir minningunni um  eitt versta sjóslys sem norska žjóšin hefur oršiš fyrir į frišartķmum.  Žį fórust 78 selveišimenn einhvers stašar ķ hafinu į milli Ķslands og Jan Mayen.  Hvorki brak né lķk fundust eftir slysiš. Fimm skip hurfu sporlaust.

 

Alls misstu 85 lķtil börn fešur sķna og 45 konur uršu ekkjur žegar fimm selveišibįtar fórust ķ noršaustan ofsavešri sem varši frį 3. aprķl til 8. aprķl įriš 1952. Žetta er eitt af verstu sjóslysum sem hafa oršiš ķ grennd viš Ķsland. Žrįtt fyrir žaš er saga žess lķtt žekkt hér į landi. Nś ķ aprķl eru lišin 60 įr sķšan žessi mikli harmleikur įtti sér staš.

 

Upphaf selveišivertķšar Noršmanna umhverfis eldfjallaeyjuna Jan Mayen įriš 1952 var ekki frįbrugšiš byrjun fyrri vertķša į žessum slóšum.

 

Stór floti aš veišum

 

Alls stundušu 28 norsk skip selveišar ķ hafķsnum noršur og noršvestur af Ķslandi ķ mars og aprķl žetta įr, um žaš bil 70 til 100 sjómķlur noršvestur af Horni. Ķ lok mars voru nokkrir bįtar śr žessum flota aš veišum į litlu svęši viš ķsröndina ķ grennd viš Jan Mayen žegar óvešur brast į. Skipin reyndu aš leita skjóls viš ķsinn en uršu frį aš hverfa žegar ķsinn tók aš brotna og stóra jaka aš reka ķ įtt til žeirra. Selveišiskipin hrökklušust undan ķsjökunum frį skjólinu viš ķsröndina og śt į opiš haf žar sem stormurinn geisaši. Nokkur uršu fyrir įföllum viš žetta sem geri skipin enn verr ķ stakk bśin en ella til aš takast į viš hrakninga fyrir vešri og straumum sušur į bóginn.

 

Óvešriš skall yfir į föstudegi. Žaš var ekki fyrr en daginn eftir aš björgunaryfirvöldum varš ljóst aš eitthvaš hafši fariš śrskeišis hjį norska selveišiflotanum noršur af Ķslandi. Žį gerši Ungsel vart viš sig meš neyšarkalli. Skipverjar voru staddir einhvers stašar noršur af Vestfjöršum ķ stórvišri og kolsvarta hrķš. Nįnari stašsetningu vissu žeir ekki. Ungsel hafši komist ķ mikla hęttu og oršiš fyrir ķshröngli og brotsjó. Bįturinn hafši brotnaš mikiš ofanžilja. Mešal annars hafši geymsla fyrir smurolķu og matvęlageymsla skipsins sópast ķ hafiš žannig aš skipiš var nęr vistalaust. Nęstu sólarhringa hraktist Ungsel upp aš Noršurlandi. Žį tók litlu betra viš žar sem skipverjar höfšu engin sjókort af ströndinni og žekktu ekkert til stašhįtta. Žeir nįšu fyrst aš landi ķ Selvķk į Skaga (um 35 kķlómetrum noršur af Saušįrkrók), en afréšu aš sigla įfram yfir Skagafjörš. Sķšdegis mįnudaginn 7. aprķl komst bįturinn aš Bę į Höfšaströnd, skammt noršan viš Hofsós. Įhöfnin sem taldi 13 manns, skutu śt lķfbįt og réru ķ land įn žess aš vita hvar žeir vęru staddir. Björn Jónsson bóndi į Bę tók į móti žessum köldu og hröktu mönnum og heimilisfólkiš veitti žeim ašhlynningu. Einn mannana var kalinn ķ andliti.

 

Björn bóndi lét žį sķšan hafa kort af žessum slóšum og leišbeindi žeim um siglingu til Siglufjaršar. Žangaš var Ungsel siglt daginn eftir žar sem gert varš viš skipiš og vistir um borš endurnżjašar. Skipstjórinn į Ungsel greindi frį žvķ aš margir norskir selfangarar hefšu veriš ķ Ķshafinu žegar óvešriš skall į. Fleiri bįtar hafi veriš ķ mikilli hęttu og full įstęša vęri til aš óttast mjög um afdrif žeirra sem enn hefšu ekki lįtiš ķ sér heyra. Hann taldi sig meša annars hafa séš einn bįt sem var svo illa į sig kominn aš hann teldi litlar lķkur į aš hann vęri enn ofan sjįvar. Įhöfnin hefši annaš hvort farist eša nįš aš bjarga sér frį borši og upp į ķsinn.

 

Į žrišjudaginn, sama dag og Ungsel var siglt til Siglufjaršar nįši Arild frį Tromsö loks viš illan leik inn til Bķldudals į Vestfjöršum eftir aš hafa hrakist rśma fjóra sólarhringa ķ hafi. Žį var einn śr įhöfninni drukknašur og tżndur eftir aš hann tók śt, og annar mašur illa slasašur eftir įtökin viš storminn (sjį nįnar ašra grein).

 

Fleiri nį til hafnar

 

Nokkrir ašrir bįtar śr norska selveišiflotanum lentu einnig ķ erfišleikum og leitušu ķ nauš til hafna į Ķslandi eftir villur og hrakninga ķ hafi. Selfisk frį Tromsö kom inn til Ķsafjaršar aš kvöldi žrišjudagsins 8. aprķl. Skipiš hafši greinilega oršiš illa śti. Fréttaritari Tķmans į Ķsafirši įtti tal viš hann: „Viš vorum staddir viš 68. breiddargrįšu žegar óvešriš skall į. Žetta er eitthvaš mesta fįrvišri sem ég minnist og stóš žaš ķ žrjį sólarhringa. Viš vorum svo hętt komnir og skipiš svo laskaš innan um stórķsinn ķ brimrótinu, aš viš vorum aš žvķ komnir aš yfirgefa žaš. Vorum viš bśnir aš bśa okkur undir aš fara śt į hafķsjaka meš žęr vistir, sem aušiš vęri. Stżriš var žį brotiš og vélin ķ ólagi. Af žvķ varš žó ekki og losnušum viš śr ķsnum. Tel ég žaš ganga kraftaverki nęst aš viš skulum nś vera komnir hingaš til Ķsafjaršar“.

 

Žessi skipstjóri sagšist einnig hafa séš til eins selveišiskips sem hefši veriš svo illa statt aš hann teldi vķst aš žaš hefši farist, hvort sem įhöfninni hefši komist į ķsinn eša ekki. Óvešriš virtist annars hafa veriš nokkuš stašbundiš į veišisvęšunum viš Jan Mayen žvķ margir bįtar sem voru į veišum annars stašar ķ grennd viš eyna uršu lķtt varir viš žennan mikla storm.

 

Haldiš ķ vonina

 

Žaš var fyrst žegar Ungsel, Arild og Selfisk komust til hafnar ķ Siglufirši, Bķldudal og į Ķsafirši aš žaš rann ypp fyrir mönnum hvers konar harmleikur hér hefši hugsanlega oršiš. Ekkert heyršist til fimm skipa. Tęplega 80 sjómenn voru tżndir. Norsk yfirvöld bįšu Slysavarnarfélagiš um ašstoš og strax var hafist handa viš aš skipuleggja leit. Ķslenskir fjölmišar greindu frį žvķ mišvikudaginn 9. aprķl aš žessa skipa vęri saknaš. Sama dag fóru flugvélar af staš til leitar. Varnališiš į Keflavķkurflugvelli lagši til tvęr flugvélar, og Catalina-flugbįtur og Douglas-flugvél frį Flugfélagi Ķslands fóru einnig til leitar.

 

Nęstu daga stóš yfir vķštęk leit. Örvęntingin jókst eftir žvķ sem dagarnir lišu įn žess aš neitt fyndist. Skipin voru horfin meš öllu. Ķ Noregi var leitaš til mišla ķ von um aš žeir gętu gefiš vķsbendingar um hvar ętti aš leita, žvķ ęttingjar héldu ķ vonina um aš einhverjir menn hefšu komist į ķsinn žar sem žeir bišu nś björgunar. Tvęr korvettur norska sjóhersins voru sendar til leitar frį Noregi. Flugvélar fķnkemdu hafiš og ķsbreišurnar eftir žvķ sem kostur var, bęši undan öllu Noršurlandi, Vestfjöršum, Vesturlandi og viš Austur Gręnland. Ašstęšur til leitar voru oft erfišar vegna slęms skyggnis og lélegs fjarskiptasambands. Žann 16. aprķl voru skipin loks talin af. Enn var samt haldiš ķ vonina um aš einhverjir hefšu komist į ķsinn. Žetta var mikill harmleikur. Tvö skipanna voru frį Įlasundi og žrjś frį Tromsö. Um borš ķ žessum skipum höfšu veriš menn į besta aldri og flestir ungir aš įrum. Į einum bįtnum höfšu veriš žrķr bręšur, į öšrum voru tveir synir skipstjórans meš föšur sķnum og į žeim žrišja sonur hjóna ķ Tromsö sem įšur höfšu misst fimm af sonum sķnum ķ hafiš.

 

Įrangurslaus leit

 

Enginn veit ķ raun hvaš henti skipin fimm sem fórust žar sem enginn komst af til frįsagnar. Tališ er lķklegt aš skipstjórar skipanna sem fórust hafi reikaš meš aš žeir yršu öruggir meš skip sķn var viš ķsröndina. Žegar ķsinn byrjaši aš brotna geršist žaš svo fljótt aš žeim tókst ekki aš lįta gera skipin sjóklįr til fullnustu įšur en žeir voru komnir ķ hringišu storms og stórsjóa, žar sem barist var viš nįttśruöflin upp į lķf og dauša. Enginn varš hins vegar til frįsagnar um hvaš henti bįtana sem fórust.

 

Mikil leit var gerš frį Ķslandi og stóš hśn fram ķ mišjan maķ. Leitin fór fram bęši śr lofti og į sjó og nįši yfir um 400 žśsund ferkķlómetra svęši. Herskip héldu til leitar frį Noregi. Lengi var vonaš aš einhverjir menn hefšu komist lifandi frį borši skipa sinna og yfir į ķsinn. Hvorki fannst neitt brak śr skipunum, lķk né neitt annaš. Žetta mikla sjóslys var žungt įfall fyrir norsku žjóšina og Noršmenn minnast žess enn ķ dag. 

 

Myndatextar:

 

1. Buskö frį Įlasundi hvarf meš 20 menn innanboršs. 23 börn misstu föšur sinn og įtta konur uršu ekkjur.

 

2. Vaarglimtfrį Tromsö fór nišur meš 16 menn innanboršs. Žar af voru fimm śr sömu fjölskyldu. Žeir létu eftir sig sex eiginkonur og 15 börn.

 

3. Alls hurfu 14 menn meš Pels frį Įlasundi. Heima įtt 11 konur og 14 börn um sįrt aš binda.

 

4. Ringselfrį Tromsö fórst meš 14 mönnum sem létu eftir sig 16 börn og nķu konur.

 

5. Žrišja skipiš sem fórst frį Tromsö var Brattind. Tķu konur og 17 börn fengu aldrei aš sjį eiginmenn sķna og fešur framar.

 

Heimildir:

 

Norskur selfangari kemur ķ naušum kemur upp aš Bę į Höfšaströnd – Skipiš allt brotiš og nęr vistalaust. Tķminn, 8. aprķl 1952.

 

Óttazt um fimm norska selfangara meš um 100 mönnum. Flugvélar hefja leit į hafinu vestan og noršan Ķslands ķ dag ef vešur leyfir.Tķminn, 9. aprķl 1952.

 

Fimm norskra selveišibįta ķ Ķshafinu saknaš. Einn nįši landi mikiš brotinn viš Höfšaströnd ķ fyrradag, og annar į Bķldudal ķ gęr og hafši hann misst mann śtbyršis. Alžżšublašiš, 9. aprķl 1952.

 

Norsku skipanna leitaš aš tilvķsun norsks mišils. Skipanna hefir veriš leitaš af flugvélum og skipum hvern dag en įrangurslaust.Tķminn, 16. aprķl 1952.

 

Enn fariš ķ leitarflug aš norsku skipunum ķ dag. Leitaš veršur į ķsnum vestarlega į milli 64. Og 66. grįšu. Norsk herskip hefja leit.Tķminn, 17. aprķl 1952.

 

Heide Hansen, Odd Magnus. Ishavsskutenes historie I. Eget forlag, Tromsö 1998

 

Heide Hansen, Odd Magnus. Ishavsskutenes historie II. Eget forlag, Tromsö 1998

 

(Greinin birtist ķ jólablaši Fiskifrétta ķ desember 2011)

 


Til baka

Senda į Facebook


SENDA ÞESSA FRÉTT Í TÖLVUPÓSTI

Netföng viðtakenda:


  

Skilaboð

Hvaš er 2+3?

Nafn sendanda:


yfirlit bloggs

 

 

  

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sögugrśsk - sżnishorn.

(smelliš į myndir

til aš sjį greinar):