5. júlí 2012 17:30

Sjötíu ár frá miklum harmleik

Nú í kvöld, þann 5. júlí 2012 eru nákvæmlega 70 ár liðin síðan 250 manns, karlar, konur og börn, fórust úti fyrir Vestfjörðum (sumar heimildir fullyrða að enn fleiri hafi látist).

Skipalest á leið frá Rússlandi til Hvalfjarðar villtist af leið og sigldi inn í tundurduflabelti Breta út af Aðalvík á Vestfjörðum að kvöldi 5. júlí 1942. Þetta er mesta sjóslys sem orðið hefur hér við land. Samt voru engar opinberar upplýsingar veittar um þennan mikla harmleik. Íslenskir fjölmiðlar greindu ekki frá atburðinum. 

Því miður er minningu þessa skelfilega atburðar ekki sýndur mikill sómi hér á landi. Þó fórust þarna mun fleiri manneskjur en samanlagður fjöldi Íslendinga í öllu stríðinu, svo dæmi sé tekið. Rússar hafa þó reist minnismerki um hann í Neðstakaupstað á Ísafirði og í kvöld ætla breskir afkomendur eins þeirra sem fórust að fara út á slysstaðinn á lítilli skútu frá Bolungarvík og minnast þess sem gerðist. Sjá frétt með því að smella hér.

Fyrr í vor birti ég fyrstu ljósmyndir sem náðst hafa af skipakirkjugarðinum eftir þetta slys á hafsbotni út af Vestfjörðum. Þær má skoða hérna.

Hér fyrir neðan er kafli úr bók minni Dauðinn í Dumbshafi (bls. 382-388) þar sem þessum vofveiflega atburði er lýst. Millifyrirsagnir eru settar inn hér, en þær eru ekki í bókinni. Neðst eru svo heimildatilvitnanir og annað í aftanmálsgreinum bókarinnar. Skipalestin hafði kennistafina QP13 og hún var að koma frá Norðvestur-Rússlandi:

Síðdegis þann 4. júlí, daginn sem loftárásir á PQ17 hófust fyrir alvöru, var QP13 stödd um 150 sjómílur norðaustur af Langanesi. Skipun hafði borist frá breska flotamálaráðuneytinu um að þegar þangað kæmi ætti skipalestin að skipta sér. Sextán skip áttu að sigla suður með Austfjörðum og halda rakleiðis til skipalægis Breta í Loch Ewe í Norðurvestur-Skotlandi. Hins vegar áttu hin nítján, sem eftir voru, að fara vestur með Norðurlandi, suður með Vestfjörðum og til Hvalfjarðar. Flest skipanna, sem fóru til Íslands, voru bandarísk og á leið til heimalandsins. Hin, sem fóru til Skotlands, voru hins vegar flest í eigu Breta.

Skipalægið í Hvalfirði var sú vin sem áhafnir skipanna í QP13 voru á leið til. Menn töldu sig hólpna úr hættusiglingum til og frá Rússlandi en reyndin varð önnur þegar skipalestin sigldi inn í tundurduflabeltið við Vestfirði. Myndin er tekin úr flugvél út Hvalfjörð og sýnir herskip Breta á skipalæginu fyrir innan Hvammsvík. Fjær sjást flutningaskip á farmskipalegunni undan Ferstiklu. Í fjarska er Akrafjall. (Smellið á mynd til að sjá stærri útgáfu)

Fylgdarskipin skiptust á milli þessa tveggja hópa. Bresku tundurduflaslæðararnir Niger og Hussar, franska korvettan Roselys og vopnuðu bresku togararnir Lady Madeleine og St. Elstan fylgdu hópnum sem hélt áfram til Íslands. Skipalestarstjóri þessa hluta QP13 var John Hiss, skipstjóri um borð í bandaríska kaupskipinu American Robin. Foringi verndarskipanna var Antony J. Cubison, skipherra á tundurduflaslæðaranum Niger. Skipið hafði farið til Norðvestur-Rússlands í byrjun febrúar 1942. Sem hluti af breska tundurduflaslæðarahópnum þar hafði Niger sinnt ýmsum verkefnum í Barentshafi, við strendur Kólaskaga og í Hvítahafi. Nú var skipið og áhöfn þess loks á heimleið eftir margra mánaða strembið og krefjandi úthald.

Slæmt skyggni

Kaupskipunum nítján var stillt upp í fimm raðir. Þann 5. júlí sigldu þau undan vindi í slæmu veðri norður af Íslandi. Loftvog hafði fallið hratt fyrr um daginn. Nú blésu um átta vindstig að norðaustan. Það var lágskýjað og rigning. Skyggni var aðeins um ein sjómíla. Nú, þegar nálgast tók land, var slæmt skyggni ekki lengur blessun sem gat falið skipalestina fyrir augum óvinarins heldur alvarlegt vandamál. Ekki hafði sést til himintungla til að taka staðarákvörðun síðan 2. júlí. Því ríkti nokkur óvissa um hvar skipin væru stödd. Menn urðu að reiða sig á áætlaðan siglingahraða, stefnu og dýptarmælingar til að reyna að meta hvar skipin væru stödd.

Klukkan rúmlega 19:00 ræddust foringi verndarskipanna á Niger og kaupskipalestarstjórinn á American Robin við þar sem þeir reyndu sameiginlega að átta sig á stöðunni. Skipalestin nálgaðist Vestfirði hratt. Það fór að verða áríðandi að taka ákvarðanir um hvernig siglingu skyldi háttað vestur fyrir Vestfjarðakjálkann. Cubison, skipherra á Niger, taldi að QP13 væri stödd um 21 sjómílu norð-norðvestur af Horni. Hann lagði til að skipalestin yrði mjókkuð úr fimm í tvær raðir. Hann vissi að belti tundurdufla væri fram undan. Það höfðu Bretar lagt milli norðanverðra Vestfjarða og austurstrandar Grænlands til að hindra þýsk skip í að komast þessa leið fram hjá Íslandi og út á Atlantshaf til árása á skip Bandamanna. Um tíu sjómílna breið renna var frá Straumnesi við Aðalvík á haf út sem var án tundurdufla. Þar gátu skip Bandamanna siglt um án þess að eiga á hættu að sigla á þessar vítisvélar.

Vissi ekki af tundurduflagirðingu

John Hiss skipalestarstjóri hafði ekki heyrt um þessa tundurduflagirðingu enda tilvist hennar og staðsetning algert hernaðarleyndarmál. Það hafði heldur ekki verið upphafleg ætlun að skipta QP13 austur af Íslandi. Hiss hafði því ekki fengið það verkefni að vera skipalestarstjóri áður en haldið var af stað frá Rússlandi. Hefði svo verið, má ætla að hann hefði verið upplýstur um tilvist tundurduflabeltisins fyrir brottför. Hiss og menn hans hófust þegar handa við að gefa fyrirskipanir til kaupskipanna 18 um að þau ættu að skipa sér í tvær raðir fyrir siglinguna fram undan. Um klukkustund síðar mældi áhöfn Niger dýpið. Af þeim og öðrum gögnum var sú ályktun dregin að skipalestin væri stödd norðaustur af Straumnesi og þar með komin vestur fyrir Horn. Siglingarstefnu hennar var breytt í 222 gráður, eða í suðvestur, með áætlaða stefnu utanvert við Straumnes, við norðanverða Aðalvík.

Breski tundurduflaslæðarinn Niger sem leiddi skipalestina inn í tundurduflabeltið.

Cubison sigldi nú Niger á undan skipalestinni til að reyna að ná landsýn svo það mætti ákveða nánari staðsetningu. Um klukkan 22 töldu menn á stjórnpalli Niger að þeir sæju hamravegg um eina sjómílu fram undan. Þeir álitu að þetta hlyti að vera Hornbjarg. Ef skipalestin héldi áfram á þessari stefnu myndu kaupskipin sigla rakleiðis upp í klettana. Niger sendi merki um að skipalestin breytti stefnu sinni í vestur og þeim fyrirmælum var hlýtt. Um 40 mínútum síðar bárust ný boð frá Niger. Það sem menn um borð í tundurduflaslæðaranum höfðu haldið að væri klettar hafði reynst vera borgarísjaki. Skipalestin ætti því að breyta stefnu sinni strax aftur til suðvesturs. Örfáum andartökum síðar sást hvar Niger sprakk í loft upp. Skipið var komið of langt til vesturs. Það hafði siglt á tundurdufl.

Hvarf í eldblossa

Vopnaði togarinn St. Elstan var staddur um 300 metra frá Niger. Áhöfn hans og farþegar af beitiskipinu Edinburgh sáu hvar tundurduflaslæðarinn hvarf í eldblossa, reyk og sprengingu. Það voru næstum ósjálfráð viðbrögð skipstjórnarmanna á nærstöddum skipum að sveigja frá þessu litla 815 tonna herskipi sem sökk hratt með brotinn kjöl og botninn nánast rifinn undan. Drunur heyrðust úr iðrum skipsins þegar það lagðist á hliðina í brennandi olíu á sjónum sem hafði lekið úr tönkum þess. Skipinu hvolfdi, í nokkur augnablik stóð kjölurinn upp úr yfirborðinu og það var horfið. Með Niger fórust 80 manna áhöfn og 39 sjóliðar sem höfðu verið á Edinburgh. Þeir höfðu haldið að þeir væru loks hólpnir eftir að skipi þeirra hafði verið sökkt og þeir lent á hrakhólum í Rússlandi. Nú hlutu þeir vota gröf við Vestfirði.

Það ríkti nánast lamandi þögn eftir að Niger hvarf. Enginn hafði átt von á þessu þegar svo stutt sigling var eftir til öruggrar hafnar á Íslandi. Einungis brennandi olía sást í öldunum. Tundurduflaslæðarinn Hussar stefndi á staðinn þar sem skipið hafði sokkið til að leita manna og hefja björgunarstörf. En enginn tími gafst til að dvelja við örlög Niger því að nú dundu ósköpin yfir. Eitt af öðru sigldu skipin á tundurduflin.

Staðsetning tundurduflanna út af Vestjförðum og sennilegur siglingaferill skipalestarinnar QP13 þar til hún sigldi inn í tundurduflabeltið. Áætlaður ferill skipalestarinnar er einnig teiknaður inn. (Smellið á kortið til að sjá það stærra).

Sprenging kvað við undir stafni bandaríska farmskipsins Hybert. Það hafði komist klakklaust til Rússlands með PQ16 en nú var siglingum þess lokið. Um borð voru 54 sjómenn og byssuliðar auk farþega af bandaríska skipinu Syros sem þýski kafbáturinn U-703 hafði sökkt úr PQ16 þann 26. maí. Allir þessir menn hófu þegar að yfirgefa skipið í yfirfullum björgunarbátum. Rúmum tíu mínútum eftir fyrstu sprenginguna varð önnur. Skipið sökk tæpum klukkutíma síðar. Allir um borð björguðust.[1]

Eins og í miðri orrustu

Raymond P. Holubowicz var átján ára farmaður um borð í Hybert. Hann var ekki í áhöfn heldur einn af mönnunum af  Syros, farþegi á heimleið. Raymond var nær dauða en lífi þegar hann bjargaðist úr ísköldum sjónum þegar Syros var grandað. Nú var skip hans einnig sökkt á leiðinni til baka. Hann lýsti síðustu andartökum skipsins: „Við vorum skammt undan og sáum áhrifamiklar dauðateygjur Hybert. Skipið virtist fyrst ætla að síga niður með skutinn á undan en svo breyttist það og stefnið fór að síga niður. Um leið og stafninn fylltist af sjó lyftist skuturinn og brátt sáum við makalausa sjón þar sem skipið stóð beint upp úr sjónum með yfirbygginguna og næstum þrjá fjórðu af skrokknum ofan sjávar. Skyndilega stakkst skipið hratt niður og hvarf. Á meðan við lágum í grennd við Hybert var mikið um skothríð, skip virtust hæfð og djúpsprengjum varpað. Það leit út fyrir að við værum í miðju mikillar orrustu.“[2]

Mikill glundroði ríkti í skipalestinni þegar tundurduflin sprungu allt umhverfis skipin. Um tíma héldu menn að óvinaherskip væri að skjóta á skipalestina og að sjávarstrókar í hafinu stöfuðu af fallbyssukúlum sem lentu í sjónum.

Mikil ringulreið ríkti nú í skipalestinni þar sem áhafnir kaupskipanna höfðu enga hugmynd haft um að skip þeirra hefðu verið í grennd við tundurskeytabelti. Þrýstingshöggin, þegar tundurdufl sprungu, leiddu gjarnan til keðjuverkunar þar sem kveikibúnaður annarra tundurdufla í nágrenninu virkjaðist og þau sprungu. Þannig gat litið út fyrir að óvinaskip væru að skjóta á skipalestina með fallbyssum og sprengingarnar með tilheyrandi vatnssúlum til himins yrðu þegar kúlurnar féllu í sjóinn. Menn vissu ekki hvert þeir ættu að stefna til að komast undan þessum ósýnilega óþekkta óvini því að sprengingarnar voru allt í kringum skipin. Sumir töldu sig sjá slóðir eftir tundurskeyti í yfirborði sjávar. Glundroðinn var alger.

Gífurleg sprenging

Næsta skip, sem lenti á tundurdufli, var flutningaskipið Heffron frá Bandaríkjunum. Skipið hafði siglt með PQ16. Eins og önnur skip í þeirri skipalest hafði það sætt loftárásum á leiðinni austur um haf en einnig á meðan það lá til losunar í Múrmansk. Þegar það hélt þaðan með skipum úr QP13 voru um borð farþegar af flutningaskipunum Jutland og Cape Corso úr PQ15 og Lowther Castle og Steel Worker úr PQ16. Steel Worker hafði komist á leiðarenda með PQ16 með farm af skotfærum og matvælum. Þegar búið var að afferma skotfærin í Múrmansk var verið að flytja skipið til þegar það sigldi á tundurdufl sem þýskar flugvélar höfðu kastað í sjóinn í grennd við höfnina í Múrmansk. Mannbjörg varð en skipið sökk. Nú var hluti áhafnarinnar um borð í Heffron á leið til New York með viðkomu á Íslandi. Heffron lauk ferli sínum í gríðarmikilli sprengingu sem varð rétt framan við brúna. Tvær sprengingar fylgdu með nokkurra mínútna millibili. Margir særðust eða misstu meðvitund en skipið hélst til allrar mildi lengi á floti. Áhöfnin og farþegar, alls 76 manns, komust á fleka og í björgunarbáta við illan leik þar sem sjólag var erfitt og bátarnir skemmdir eftir sprengingarnar. Þriðji vélstjóri skipsins fórst.[3]

Martröðinni linnti ekki

Þriðja skipið, sem lenti á tundurdufli, var einnig bandarískt. Það var Massmar, með heimahöfn í New York. Massmar sigldi til Rússlands með PQ16. Nú, þegar það var á leið til baka, voru skipbrotsmenn af öðru bandarísku skipi með í för. Það hafði tilheyrt sömu útgerð og Massmar. Þetta voru skipstjóri og áhöfn Alamar sem hafði sömuleiðis siglt í PQ16 en flugvélar sökktu því 27. maí. Allir höfðu bjargast í það skipti. Nú lifðu þessir menn martröðina á nýtt. Tvær sprengingar kváðu við næstum samtímis um borð í Massmar. Þrír björgunarbátar og tveir flekar voru sjósettir. Einum björgunarbátnum hvolfdi rétt eftir honum var slakað á sjóinn. Öðrum hvolfdi með 60 mönnum um borð þegar skipið sökk. Þeir lentu allir í ísköldum sjónum. Aðeins einn maður komst um borð í þriðja björgunarbátinn.[4]

Martröðinni og fátinu linnti ekki þar sem skipstjórar skipanna sigldu skipum sínum í krákustigum án þess þó að vita hvað ylli þessum sprengingum. Hver og einn reyndi að bjarga sjálfum sér. Herskipin, sem fylgdu kaupskipunum, reyndu að bregðast við þessum ósköpum með því að finna þann ósýnilega óvin sem ylli árásunum. Helst datt mönnum í hug að kafbátar væru að verki. Vopnuðu togararnir tveir æddu um í leit að þeim með hljóðsjám og vörpuðu djúpsprengjum þegar menn töldu sig verða varir við eitthvað á tækjunum. Skipin skutu af fallbyssum og vélbyssum á allt sem sýndist grunsamlegt í sortanum. Þetta var bardagi við skugga, og jók einungis á ringulreiðina.

Algjör glundroði

Nú sprakk enn eitt skipið frá Bandaríkjunum. Það var John Randolph, aðeins fimm mánaða gamalt frelsisskip frá New York, sem hafði siglt til Sovétríkjanna með PQ16. Skipið brotnaði í tvennt við sprenginguna. Aftari hlutinn sökk en framhlutinn hélst á floti. Fimm menn fórust en 55 komust af.[5]

Sovéska Rodina var næsta flutningaskip sem ólánið elti uppi þetta sumarkvöld. Skipið var í krappri beygju á bakborða þegar það rakst utan í tundurdufl sem sprakk við stjórnborðssíðu þess. Sjórinn ruddist inn í skipið sem lagðist á hliðina og sökk. Bátar og fólk flutu innan um brakið. Eiginkonur og börn sovéskra sendifulltrúa í Lundúnum höfðu verið á meðal farþega Rodina. Aðeins 16 björguðust af Rodina en 39 fórust, þar á meðal skipstjórinn.

Panamaskipið Exterminator sigldi einnig á tundurdufl og skemmdist alvarlega. Skipið hafði verið eitt þeirra sem sneru aftur úr hafís og þoku undan Norðurlandi þegar PQ14 sigldi fyrri hluta apríl mánaðar. Exterminator komst loks til Rússlands með PQ16 en var nú á leið til baka.

Þó að glundroðinn væri mikill voru upplýsingar um að tundurduflabelti væri á þessum slóðum fyrir hendi um borð í herskipunum. Menn áttuðu sig brátt á því að hér væri ekki um árás kafbáta eða herskipa að ræða heldur hlyti skipalestin að hafa siglt inn í tundurduflabeltið við Vestfirði. Brátt var því hafist handa við að koma kaupskipunum frá hættusvæðinu og bjarga fólki úr sjónum. Það var þó erfitt. Skyggnið var mjög slæmt og vont í sjóinn. Tundurduflaslæðarinn Hussar leiðbeindi nokkrum kaupskipanna inn á Ísafjarðardjúp og reyndi að ná nákvæmri staðsetningu svo að hægt væri að átta sig á hvar skipalestin væri stödd. Báðir togararnir og franska korvettan Roselys sigldu á milli tundurduflanna og leituðu skipbrotsmanna.

„Rússibanareið“

Hinn ungi Holubowicz af bandaríska Hybert sat í yfirfullum björgunarbát með félögum sínum í miklum sjógangi í „rússibanareið“ þar sem öldurnar „virtust sem fjöll“: „Eftir að hafa verið um klukkustund eftir að skipið sökk um borð í björgunarbátnum þá lagðist einn af fylgdartogurunum, breskt skip [Lady Madeleine] upp að bátnum til að taka okkur um borð. Um leið og okkur rak með síðu hans upphófst mikið kapphlaup í björgunarbátnum að komast um borð í togarann. Þeir höfðu sett gróft net niður með síðunni og í hvert sinn sem björgunarbáturinn reis á öldunni reyndu þeir sem sátu næst að grípa í það og klifra um borð í togarann. Tæplega tíu manns hafði tekist þetta þegar sá feitasti af okkur, maður sem vó minnst 150 kíló, rann til og féll í sjóinn á milli björgunarbátsins og togarans. Ég var rétt á bak við hann og tókst ásamt nokkrum öðrum að ná taki á honum og halda honum svo að hann sykki ekki. Á meðan reyndu aðrir að halda björgunarbátnum frá togaranum svo að hann kremdist ekki á milli. Þá hrópuðu þeir á togaranum til okkar að þeir hefðu orðið varir við kafbát á hljóðsjánni og yrðu að fara. Togarinn sigldi á brott og hóf að varpa djúpsprengjum. Okkur tókst að ná þeim feita aftur um borð til okkar en uppgötvuðum þá að árunum hafði verið fleygt fyrir borð þegar menn reyndu að ryðjast um borð í togarann. Þar með höfðum við enga möguleika til að reyna að halda stefni bátsins upp í öldurnar og okkur rak stjórnlaust um það sem virtist óratími. Loks fann annað skip okkur. Það var frjálsa franska korvettan [Roselys] sem hafði fylgt skipalestinni.“[6]

Bretar höfðu lagt geysilegan fjölda af tundurduflum við Vestfirði. Þetta kom þeim í koll að kvöldi 5. júlí 1942. Myndbandið sýnir þegar breskt herskip varpar þessum vítisvélum í hafið.

Einstætt björgunarafrek

Þrátt fyrir mjög erfiðar aðstæður tókst að bjarga um 250 manns af þeim ríflega 500 sem voru um borð í skipunum sem sukku. Togararnir Lady Madeleine og St. Elstan björguðu rúmlega 60 mönnum. Áhöfn frönsku korvettunnar Roselys, undir stjórn Vaisseu A. Bergeret skipherra, tókst að bjarga 179 mönnum. Þetta litla herskip dvaldi í rúmar sex klukkustundir við leit og björgunarstörf í þungum sjó innan um tundurduflin. Er þetta tvímælalaust eitt mesta björgunarafrek sem hefur verið unnið við strendur Íslands.[7]

Því miður reyndist þetta einnig verða mesta sjóslys allra tíma hér við land. Alls fórust tæplega 250 manns en tölur eru nokkuð á reiki í heimildum. Flestir létust þegar Niger sprakk í loft upp en einnig fórust rúmlega 40 manns með Rodina. Af áhöfn bandaríska skipsins Massmar fórust 26. Af skipbrotsmönnum Alamar, sem voru á leið heim með Massmar, létu 23 lífið þetta mikla örlagakvöld við Vestfirði. 

Íslenskt skip til leitar

Breska flotastjórnin á Íslandi frétti mjög fljótt af þessu hrikalega slysi. Beitiskipið Kent var við gæslu milli Vestfjarða og hafísrandarinnar undan Austur Grænlandi. Skipinu var þegar stefnt til hjálpar við að safna skipum úr QP13 saman og koma þeim til Hvalfjarðar. Vopnuðu togararnir úr fylgdarflota QP13, Lady Madeleine og St. Elstan, fengu einnig þetta verkefni ásamt togaranum Helgafelli RE-280 sem var staddur í grennd við slysasvæðið. Frá Kent barst ósk um að flugvél yrði send á loft til að leita að hugsanlegu óvinaherskipi. Nokkrir íslenskir síldarbátar höfðu verið á leið á miðin út af Norðurlandi en gert hlé á för sinni vegna óveðursins og siglt í var inn á Aðalvík. Einn bátanna, Vébjörn ÍS, fór út með yfirmann bresku ratsjárstöðvarinnar við Aðalvík til að reyna að bjarga skipbrotsmönnunum. Þar sem þetta var hættuför voru nokkrir úr áhöfn bátsins skildir eftir í nótabátunum inni á læginu í Aðalvík. Engir fundust á lífi en Vébjörn kom til baka með nokkur lík sem fundust í sjónum. Franska korvettan Roselys kom síðan inn á Aðalvík og sótti líkin.

Heyrðist úr Aðalvík

Íbúar við Aðalvík heyrðu vel sprengingarnar til lands þegar skipalestin sigldi inn í tundurduflabeltið. Þennan dag höfðu farið fram alþingiskosningar og fólk sat heima við og fylgdist með fréttum af talningu atkvæða í útvarpi. Helst trúði fólk að mikil sjóorrusta ætti sér stað skammt undan landi. Engar opinberar upplýsingar voru þó veittar um þennan mikla harmleik og íslenskir fjölmiðlar greindu ekki frá þessum atburðum. Það fór þó ekki fram hjá mörgum Íslendingum að voveiflegir atburðir hefðu gerst. Næstu vikur rak mörg lík og brak úr skipunum á land víða á Vestfjörðum.

Öll skip úr QP13, sem á enn voru á floti, komust til Hvalfjarðar. Áhöfn tundurduflaslæðarans Hussar náði að ákvarða staðsetningu með vissu, skipunum var safnað saman og áfram haldið til áfangastaðar. Skipin komu til Reykjavíkur og Hvalfjarðar þann 7. júlí þegar slátrun PQ17 stóð sem hæst. Skipbrotsmenn voru fluttir beint til Reykjavíkur.

Norðmaðurinn Reidar Kolsöe var skipstjóri á Exterminator. Honum og áhöfn hans tókst að sigla skipinu mikið skemmdu til Hvalfjarðar þar sem tíu mánuði tók að gera við það. Afturhlutinn af John Randolph fannst á reki undan Önundarfirði. Flakið var dregið inn á fjörðinn og síðan til Reykjavíkur. Þar lá það í fjörunni við Gelgjutanga þar til eftir stríð.[8]

Dalrymple-Hamilton, æðsti yfirmaður bresku flotastjórnarinnar á Íslandi, lét framkvæma rannsókn á þessu slysi. Meginniðurstaðan af henni var sú að yfirmenn Niger hefðu gert siglingafræðileg mistök sem hefðu orsakast af slæmu veðri, sem meðal annars hefði komið í veg fyrir að menn gætu tekið staðarákvarðanir í þrjá daga áður en slysið varð. Einnig var dregin fram sú staðreynd að Hiss, skipalestarstjóri á American Robin, hefði tekið við því hlutverki eftir að skipalestinni var skipt upp þegar hún var stödd norðvestur af Íslandi. Hiss hafði ekki verið upplýstur um tilhögun varna norðvestur af Íslandi og því vissi hann ekkert um tilveru tundurduflabeltisins, legu þess og staðsetningu. Dalrymple-Hamilton lagði til að radíóvita yrði komið fyrir við Straumnes í öryggisskyni fyrir sjófarendur svo viðlíka atburðir endurtækju sig ekki.[9]

Þungar byrðar Breta

Hrakfarir QP13 voru enn eitt áfallið sem Bandamenn urðu fyrir vegna siglinga Íshafsskipalestanna. Þetta mikla slys hvarf nokkuð í skuggann af þeim miklu óförum sem hentu PQ17. Vissulega töpuðust miklu færri kaupskip í QP13 en PQ17 og þau voru ekki með dýrmætan farm innanborðs. Á hinn bóginn fórust fleiri með QP13 eða um 250 einstaklingar. Manntjón í PQ17 varð 153 sjómenn. Það sveið líka að kaupskipin, sem fórust með QP13, voru amerísk og eitt rússneskt. Þessi skip í eigu bandamanna Breta höfðu siglt undir vernd breska flotans en sjóliðar hans hátignar kölluðu hörmungar og dauða yfir skipalestina með mistökum sínum. Á sama hátt mátti segja að Bretar bæru alla ábyrð á örlögum PQ17 þar sem þeir áttu að sjá um vernd hennar. Þeir höfðu orðið fyrir miklum álitshnekki í augum bandamanna sinna. Byrðarnar, sem lögðust á herðar breskra stjórnvalda vegna Íshafsskipalestanna sumarið 1942, þyngdust því stöðugt.

<P> </P>

Til baka

yfirlit bloggs